Bu notlarda tek tek anlattığımız yöntemlerin — DMAIC, Pareto, Ishikawa, CTQ, Altı Sigma — hepsinin bağlı olduğu bir şemsiye kavram var: operasyonel mükemmellik.
Kısa tanımı şu: süreçleri sürekli iyileştirerek israfı azaltan, müşteri için değeri artıran ve bunu bir proje olarak değil, işin yapılış biçimi olarak kuran yönetim yaklaşımı. Bir bitiş çizgisi yoktur; olgunluk seviyesi vardır.
Önce bir karışıklığı ayıralım
Büyük harfle yazılan OPEX (Operational Excellence) operasyonel mükemmelliktir: bir yönetim yaklaşımı. Küçük harfle yazılan OpEx (operational expenditure) işletme giderleridir: kira, maaş, enerji, bakım gibi mali bir kalem.
Doğru yürütülen bir OPEX çalışmasının OpEx'i düşürmesi beklenir, ama ikisi aynı şey değildir. Aynı toplantıda ikisinin birden konuşulduğu çok olur; hangisinden söz edildiğini baştan netleştirmek işi kolaylaştırır.
Kullanılan başlıca metodolojiler
- Yalın (Lean). Müşterinin bedelini ödemek istemediği her adımı israf sayar; akışı pürüzsüz hale getirmeyi hedefler. Değer akış haritalama, 5S, standart iş, görsel yönetim bu çerçevenin araçlarıdır.
- Lean Six Sigma. Yalının akış ve israf yaklaşımıyla Altı Sigma'nın istatistiksel problem çözme gücünü birleştirir. Hem hız hem değişkenlik sorunu olan süreçlerde işe yarar.
- Toplam Kalite Yönetimi (TKY). Kaliteyi tek bir departmanın değil, bütün organizasyonun sorumluluğu sayar. OPEX'in kültürel zeminini kuran en eski yaklaşımlardan biridir.
- Sürekli iyileştirme (Kaizen, PUKÖ). Küçük ama düzenli adımların alışkanlığa dönüşmesi. Yalının bir alt kümesi olarak düşünülebilir.
- İş süreçleri yönetimi (BPM). Süreçlerin uçtan uca modellenmesi, ölçülmesi ve dijitalleştirilmesi. Yapısal tarafı güçlendirir; kültür kurma iddiası yoktur.
Bunlar birbirinin alternatifi değildir. Pratikte çerçeveyi Yalın, problem çözme disiplinini DMAIC, önceliklendirmeyi Pareto, kök neden çalışmasını Ishikawa taşır.
Nereden başlanır
- Üst yönetim sahiplenir. Bütçe onaylamak değil; sahaya inmek, süreci yerinde görmek ve hata yapmanın cezalandırılmadığı bir ortam kurmak.
- Mevcut süreç haritalanır. Adımlar, bekleme süreleri, onaylar ve geri dönüşler görünür hale gelir. Görünmeyen israf iyileştirilemez.
- Tek bir alan seçilir. Tek hücre, tek malzeme grubu, tek süreç. Fabrikanın tamamıyla başlayan çalışmaların çoğu ikinci ayda duruyor.
- Ölçüm kurulur. İyileştirmeden önce başlangıç çizgisi çekilir; yoksa sonunda "daha iyi oldu" denir ama kimse ne kadar olduğunu söyleyemez.
- Kazanım standarda bağlanır. Yeni yol bir talimat, bir alan, bir zorunluluk ya da bir kontrol adımı olarak sabitlenmezse eski yola dönülür.
Hangi göstergeler izlenir
- İlk seferde doğru oranı
- Teslim süresi (siparişten teslimata toplam süre)
- Birim maliyetteki değişim
- Müşteri şikâyeti ve tavsiye skoru
- Hayata geçen çalışan önerisi sayısı ve önerinin kapanma süresi
- OEE, kişi başı ciro, ürün başına adam-saat
Bir kural: maliyet göstergesi tek başına izlenmez. Stok devir hızını tek başına kovalayan bir çalışma, teslim performansını bozarak "başarılı" görünebilir. Maliyet göstergesinin yanına her zaman bir servis göstergesi konur.
Sahada en sık tökezlenen yer
Çalışma başlar, pano asılır, altı ay sonra süreç eski hâline döner. Bunun sebebi çoğu zaman yöntem değil, iyileştirmenin sistemde karşılığının olmamasıdır: ölçüm Excel'de yaşar, yeni standart ekranda yer bulmaz, kural bir kişinin hafızasında kalır.
Bu konuyu ayrıntılı olarak Operasyonel Mükemmellik Sahada Başlar, Sistemde Kalıcı Olur yazısında ele aldık.
Biz nasıl yürütüyoruz
Süreç analizi ve iyileştirme çalışmalarını Süreç Danışmanlığı kapsamında yürütüyoruz. Göstergeleri elle toplanan formlardan kurtarıp ErpwareBI üzerinde kalıcı hale getiriyor; iki sistemin birbirine veri taşıdığı noktalarda Entegrasyon Stüdyosu'nu devreye alıyoruz. Yeni standardın bir ekrana ihtiyacı olduğunda ekranı erpware Builder ile tasarlıyoruz.
Kavramın tanımı ve metodoloji listesi için: Yalın Enstitü, Operasyonel Mükemmellik (OPEX) Nedir? Nasıl Elde Edilir?